wtorek, 15 grudnia 2009
Rytm życia, Antoni Kępiński

Rytm życia, Antoni Kępiński, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2008

Rytm życia

"Rytm życia" to zbiór esejów znanego psychiatry, ale też i humanisty, naukowca, po trosze filozofa. Książka przedstawia dosyć chaotyczny dobór tych małych form literackich. Jej pierwsza, większa, połowa dotyczy przede wszystkim ofiar Holocaustu, i muszę przyznać, że te zainteresowały mnie najbardziej. Rozważania autora obejmują nie tylko psychiczne zmiany więźniów obozów koncentracyjnych, ale także ich oprawców. Kępiński nie próbuje bynajmniej tłumaczyć Niemców, ale wniknąć w ich psychikę, znaleźć odpowiedź na frapujące pytania. Jak esesman tłumaczył się swemu własnemu sumieniu? Służba w obozie traktowana była jako wypełnienie swoistego obowiązku i powinności wobec ojczyzny, na równi ze służbą frontową, tłumaczona szczytną ideologią (oczyszczenia rasy), poczuciem dobrze wypełnianego obowiązku. Więźniowie nie byli ludźmi, tylko numerami, a to ułatwiało "robotę".

Ciekawy jest rozdział poświęcony komendantowi obozu w Oświęcimiu, Hossowi. Pisarz przedstawia nam pokrótce jego życiorys, załamania nerwowe, pobyt w więzieniu, by móc lepiej wytłumaczyć postępowanie komendanta i jego gorliwość w wypełnianiu zadania eksterminacji.

"Paląc miliony Żydów, miał prawdopodobnie poczucie spełnionego obowiązku i, jak wspomniano, cieszył się, że dzięki wprowadzeniu cyklonu akcja przebiegała sprawniej. Martwił się natomiast, gdy mu kazano część Żydów przeznaczyć do pracy w przemyśle zbrojeniowym, bo to psuło porządek - "czystość roboty"."

Pisarz podejmuje znaną już problematykę obozowego życia, nie wnosząc tu nic nowego. O totalnym zagrożeniu, "zmuzułamieniu", automatyzmie, zniewoleniu i bezsilności pisali już sami więźniowie. Poruszone przez psychologa pytania były już zadane.

Druga część książki poświęcona jest takim zagadnieniom jak schizofrenia, starość, alkoholizm, urazy psychiczne, psychoterapia, znalazło się miejsce nawet dla kilku słów o zawodzie pielęgniarki psychiatrycznej i studiach lekarskich.

Ciekawym zabiegiem ze strony autora jest włączanie do swoich przemyśleń porównań z dziedziny biologii, które ciekawie ilustrują jego tezy. Tłumaczone w prosty, obrazowy sposób urozmaicają lekturę i niepostrzeżenie zapewniają czytelnikowi dodatkową dawkę wiedzy o żywych organizmach. W swoich rozważaniach wybiega w przyszłość by lepiej uchwycić  nowe zjawiska i ich następstwa, stara się podać konkretne rady na aktualne problemy z jakimi borykają się dzisiejsze systemy nauki, psychologii czy medycyny. Jego stosunek nie wolny jest od pewnej dozy krytycyzmu, ale i nie pozbawiony dyskretnej ironii.

Zbiór jest różnorodny i ciekawy, ale zainteresuje raczej laików wiedzy psychologicznej. Nie jest to poradnik psychologiczny, tylko książka, która z założenia autora ma przybliżyć czytelnikowi pewne mechanizmy i funkcjonowanie ludzkiej psychiki. Rozstrzelenie podjętych tematów ma tu wady i zalety. Z jednej strony nie sprzyja to spójności książki, nie wyczerpuje poszczególnych zagadnień, z drugiej mamy masę materiału w jednej publikacji.

Wydawnictwo Literackie

wtorek, 17 listopada 2009
Głód i jedwab, Herta Muller

Głód i jedwab (Hunger und Seide), Herta Muller, przełożyła Katarzyna Leszczyńska, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2008

Głód i jedwab

Zbiór esejów tegorocznej Noblistki, Herty Muller, to książka na długo pozostająca w pamięci.

Eseje są pełne brutalnej szczerości, wyznań, które mogą bulwersować. To zapiski spostrzeżeń Niemki w Rumunii za rządów Ceausescu, i imigrantki w Niemczech. Obie perspektywy bolesne i bliskie pisarce, dla czytelnika niezwykle interesujące, zmuszające do myślenia. Rozdwojenie Noblistki jest trwałe i brzemienne w konsekwencje. Stara się wniknąć w istotę tych dwóch narodów, analizuje postępowanie ludzi, wykorzystuje zaobserwowane wydarzenia, wypowiedzi innych są dla niej inspiracją, i to zarówno te należące do polityków, jak i szarych obywateli.  Muller chwyta prawdę życia codziennego i nasyca ją słowami dosadnymi, wstrząsając uważnym czytelnikiem, do tego wystarczy jej prosta metafora, sugestywne zdanie.

"Krew martwych nigdy jeszcze nie nauczyła rozsądku żywych."

"Zbrodniarze noszą swoje czyny jak czystą koszulę. Tylko ten, kto kłamie w błahych sprawach, kłamie nieudolnie. Tylko ten, kto kłamie rzadko, ma czas na wyrzuty sumienia."

Zebrane teksty, referaty, wystąpienia to mozaika składająca się na obraz życia pod reżimem dyktatora, przedstawiająca bardzo różnorodne tematy. Jeden z nich, niezwykle osobisty, opowiada jak to jest być kobietą w dyktaturze, maszyną rozrodczą na chwałę państwa. Prawo do aborcji przysługiwało po piątym dziecku bez względu na zarobki rodziców, ich sytuację. "Szeptane" recepty zrozpaczonych, samotnych kobiet. 

Surrealistyczne niuanse otaczającej rzeczywistości, np. dostosowywanie natury do wymogów władzy i jej oczekiwań.

"W miastach późnym latem na przyjazd prezydenta malowano pierwsze żółte liście lip zieloną farbą. (...)

Nawet krajobraz staje się państwową własnością, która oferuje władzy piękno, albo przynajmniej stwarza jego pozór. Jeśli gdzieniegdzie trafi się pod stopami kawałek ziemi niezajęty jeszcze przez państwo, nie budzi zaufania."

Z typowo kobiecą słabością odnosi się do ubrań, pisze o upaństwowieniu ciała sportowców, młodych  nazistach, państwowych procedurach ograbiających człowieka z jego duszy, miłości do liryki w Europie Wschodniej, która staje się liryką użytkową, mierzoną poprzez kryterium strachu. Wiersz pomagał uporządkować rzeczywistość, stawał się swoistą mantrą dla powtarzającego. Autorka "Nizin" bardzo ciekawie pisze o języku na usługach kraju, pieśniach ludowych i zwyczajach w służbie wojny. Przedstawia "delikatną" sytuację Cyganów w Rumunii.

Każdy z esejów jest też chaotyczny, w każdym z nich pisarka stara się zamieścić maksimum treści, skacząc często z tematu na temat. Przeszłość miesza się z teraźniejszością, życie na zawsze pozostaje naznaczone piętnem reżimu, niemieckim pochodzeniem. Obraz dyktatury to obraz stratowanego państwa z jego pozbawionymi nadziei mieszkańcami.

CZARNE

Zakładki:
Länkar (szwedzkie)
Liens (francuskie)
Links (angielskie)
Links (niemieckie)
LISTA ŻYCZEŃ
Moje zestawienia
Poczta
Serie wydawnicze
SPIS ALFABETYCZNY
Też ciekawe
Wyzwania
Zaglądam
statystyka