Sonata kreutzerowska, Lew Tołstoj, tłumaczenie Maria Leśniewska, Znak 2010

Z przeczytanych ostatnio przeze mnie książek autorstwa Lwa Tołstoja to rozbudowane opowiadanie najmniej mi się podobało, stanowczo, pisarz lepiej się dla mnie sprawdza w formach dłuższych. Akcja toczy się w czasie jednej nocy, w pociągu, pasażerowie nawiązują przypadkową rozmowę, której tematem są kobiety i co za tym idzie małżeństwo, miłość itd. Każdy ochoczo wygłasza własne opinie, gdy do rozmowy wtrąca się przybysz i z rozbrajającą szczerością wyznaje, iż zabił swą żonę. Po tej dość szczególnej konfesji doszło do znacznej konsternacji w towarzystwie i tylko jeden śmiałek pozostał by wysłuchać historii Pozdnyszewa. Wcale im się nie dziwię, gdyby ktoś dosiadł się do mnie w przedziale i zaczął opowiadać jak ukatrupił swą połowicę od razu bym uciekła. I tak bohaterowie "Sonaty Kreutzerowskiej" jadą sobie pociągiem, mrok zapada, świece płoną, a szaleniec odkrywa przed nieznajomym swą duszę.

Typek zaczyna od wspominania swej młodości, co by usprawiedliwić się przed swym rozmówcą. Więc czytamy jakie to współczesne społeczeństwo rosyjskie zaślepione w swych skostniałych poglądach i fałszywe. Młodzi mężczyźni i chłopcy deprawują siebie na wzajem pod aprobującym okiem lekarzy i własnych rodziców. No bo przecież młodzież musi się wyszumieć, zabawić, użyć życia, a zwłaszcza "zapoznać się" z kobiecymi urokami. Już gimnazjaliści udają się tłumnie do domów rozpusty, gdzie zdobywają pierwsze "zdrowe" doświadczenia i w ten sposób ich stosunek do płci pięknej od początku jest spaczony, nacechowany hipokryzją. Połowę wieczorów spędzają w burdelach, a drugą na salonach rozglądając się za niewinną oraz obowiązkowo śliczną panną, lub chociaż majętną - kandydatką na przyszłą żonę. I tak syfilitycy za zgodą rodziców panny na wydaniu, zrywają w noc poślubną białe kwiatuszki.

Pozdnyszew ma pretensję do społeczeństwa, że takie ślepe, że nikt nie widzi tych bezeceństw, nazywanych przez wszystkich - normalnym stanem rzeczy. Krytykuje instytucje rządowe, które wspierają sprawne prowadzenie domów publicznych, wojsko za psucie chłopaków. Jak stwierdza on sam "statecznie oddawał się rozpuście" nie czyniąc z niej swego celu w życiu, gdyż dopiero wtedy był by prawdziwym rozpustnikiem. Ba, wydawało mu się, że jest człowiekiem uczciwym i prawym, bo żony nie poślubił dla jej majątku, a dla jej niewinności i urody. Jednak miesiąc miodowy nie przyniósł mu radości, tak jak późniejsze współżycie z małżonką, tylko dzieci były usprawiedliwieniem "świńskiego życia". Bohater naprawdę ma problem, nie tylko ze swoją osobowością ale i życiem seksualnym, najpierw się beztrosko zabawia, a później narzeka, że własny miesiąc miodowy to czysta rozpusta. Facet nie może się zdecydować, innych oskarżając o hipokryzję, sam nie widzi, że jest dość obłudny. W momencie gdy rodzinny lekarz stwierdza, że dobrze by było gdyby żona nie miała więcej dzieci, też ma same pretensje - no nie potrafi się chłop zdecydować. Żona tymczasem ma czas na zajęcia wychodzące poza sferę pokoju dziecinnego i zaczyna muzykować z pewnym skrzypkiem. Gdy tych dwoje gra sobie na przyjęciu, zazdrosny mąż zaczyna sobie wmawiać, że żona go zdradza, popada w obsesję i kroczy na granicy szaleństwa.

"Wściekła bestia zazdrości zaryczała w swej budzie."

Facet głupieje i w szale zabija żonę po powrocie z wyjazdu, gdyż w domu zastaje owego skrzypka. Teraz jeździ sobie pociągiem, wspomina, nie czując specjalnych wyrzutów sumienia.

Ja natomiast zdziwiłam się, że taki typek rozbija się po pociągach zamiast gnić w więzieniu. Ale o meandrach prawa karnego i obyczajowego Tołstoj szerzej rozpisuje się w "Zmartwychwstaniu", które mi się zresztą bardziej podobało, wolę historie bardziej zabudowane fabułą w wydaniu tego pisarza.